poniedziałek, 31 sierpnia 2015

"Czy wiesz, że...?" - historia tramwajowego pociągu z Bratysławy do Wiednia

Podmiejskie koleje lokalne to nie tylko domena Polski i wąskotorówek, które wiją się wśród luźnej zabudowy na przedmieściach miast, niekoniecznie wielkich. Tego typu inwestycje łączyły także duże ośrodki miejskie, często nawet w sąsiednich krajach. Tak było w przypadku, o którym będzie dzisiaj.

Kolej podmiejska Bratysława-Wiedeń powstała w początkach XX wieku jako kolejowe połączenie o charakterze miejsko-podmiejskim między stolicą Cesarstwa, Wiedniem, a wówczas węgierską Bratysławą, noszącą w tamtym czasie nazwę Pozsony. Tę linię kolei dojazdowej o długości niemal 70 kilometrów uruchomiono w roku 1914, a więc krótko przed I wojną światową. Była to trasa elektryczna, łącząca w sobie cechy zarówno tramwaju, jak i pociągu. U początków idei tej trasy leży gwałtowny boom gospodarczy i demograficzny, jaki nawiedził Wiedeń w początkach XX wieku. Ze względu na niedostateczny rozwój sieci transportowych na wschodzie zdecydowano się na powzięcie projektu takiej kolejki. W roku 1904 powołano spółkę AG Elektrische Lokalbahn Wien – Landesgrenze nächst Hainburg, a w pięć lat później, po stronie węgiersiej, Pozsony Országhatárszéli Helyiérdekű Villamos Vasút (POHÉV). Budowę rozpoczęto latem roku 1911, by już w roku 1913 otworzyć pierwszy odcinek z Gross Schwechat do Fischamend. Pozostałe elementy trasy otwierano etapami do listopada 1914 roku, kiedy to cała trasa między Wiedeń Hauptzollamt a Pozsony stała się przejezdna.

Linia była od początku jednotorowa, a rozstaw szyn wynosił 1435 mm. Ze względu na różne systemy zasilania trasę podzielić można na trzy zasadnicze elementy. Początkowo wywoływało to sporo trudności, ponieważ pasażerowie musieli się przesiadać na trasie. Pierwsza część to miejskie torowisko w Wiedniu. Odcinek ten zaczynał się przy dzisiejszym Wien Mitte, a pierwszym przystankiem było Grossmarkthalle. Odcinek do Schwechat miał 12,5 kilometra i zasilany był prądem stałym 600 V. Podmiejski odcinek pomiędzy stacjami Gross Schwechat a Kittsee miał charakter typowej kolei zasilanej prądem zmiennym 16,5 kV. Jego długość wynosiła ponad 50 kilometrów. Transport odbywał się klasycznymi lokomotywami elektrycznymi z dołączonymi wagonami, tak więc pasażerowie podróżujący z Wiednia musieli się początkowo przesiadać. W Köpcsény, czyli Kittsee, będącym pierwszą stacją za granicą austriacko-węgierską, pasażerowie ponownie musieli przesiadać się do składów jadących do centrum Bratysławy. Trzeci odcinek bowiem, prowadzący do Pozsony, także miał tramwajowy charakter. Trasa o długości 6,5 kilometra zasilana była prądem stałym 550V. Od stacji Köpcsény (Kittsee) prowadziła ona przez Pozsonyligetfalu, dzisiejszą Petrzalkę, nad Dunaj, następnie wzdłuż ówczesnego Auparku i przez Most Franciszka Józefa (obecnie Stary Most) do centrum Pozsony. Stacją końcową według planów miał być Koronázási domb-tér, czyli nic innego jak dzisiejsze Námestie Ľ. Štúra. Ostatecznie jednak w centrum Pozsony powstała wielka pętla prowadząca z Koronázási domb-tér przez dzisiejsze Hviezdoslavovo námestie z powrotem na Most Franciszka Józefa. Ze względu na fakt, że w niektórych miejscach kolej podmiejska korzystała z miejskiej sieci tramwajowej o rozstawie 1000 mm, konieczne było dobudowanie dodatkowych szyn.

Po zajęciu Starego Mostu w Bratysławie przez wojska czeskie w grudniu 1918 połączenie skrócono do Kittsee, a wybuch wojny domowej na Węgrzech spowodował, że pociągi z Wiednia dojeżdżały tylko do Bergu. W roku 1920, po włączeniu części Kittsee do Czechosłowacji i przemianowaniu Pozsony na Bratysławę, połączenie wznowiono, jednak na granicy między austriackim Kittsee a czechosłowackim Kopčany odbywała się odprawa celna i paszportowa. W międzyczasie przebudowano zasilanie na odcinku Kopčany – Berg na prąd stały 550 V, dzięki czemu wystarczyło tylko przepięcie lokomotyw w Bergu, by kontynuować podróż. Kolej na całej trasie funkcjonowała do roku 1935. Potem zawieszono jej funkcjonowanie po stronie czechosłowackiej, uruchamiając wkrótce w jej miejsce tramwaj. Konieczne były wówczas przesiadki i dość kłopotliwa, piesza wędrówka przez granicę. W czasie II wojny światowej początkowo połączono kolejowo Wiedeń z bratysławską Petrzalką (wówczas Engerau), jednak działania wojenne, a w szczególności naloty alianckie na Wiedeń, spowodowały w roku 1945 przerwę w ciągłości kursów.

Po wojnie wznowiono kursy po stronie austriackiej, najpierw do Schwechat, a potem aż do Wolfsthal. Ze względów politycznych nie uruchomiono ponownie stacji Berg, która znalazła się tuż przy granicy z „blokiem wschodnim”. W Czechosłowacji linia została rozebrana z powodów politycznych i nigdy nie została odbudowana. W Austrii trasą tą kursują obecnie pociągi S-Bahn w ramach linii S7.

Pozostałości po kolejce na terenie bratysławskiej Petrzalki (Wikipedia)
A to już teren Austrii i pociąg linii S7 do Wolfsthal (Youtube.com)

Brak komentarzy :

Prześlij komentarz

Anonimowe komentarze nie będą akceptowane