sobota, 5 marca 2016

Historia polskiej komunikacji - ZAZ Zaporożec

Przez polskie drogi przewinęło się wiele legendarnych samochodów. Jednym z nich jest Zaporożec, którego historia to niemal 40 lat produkcji. ZAZ Zaporożec budowany był od roku 1958 w fabryce ZAZ w na terenie dzisiejszej Ukrainy. Różne jego typy produkowane były aż do roku 1994. Słowo Zaporożec oznacza Kozaka z Siczy Zaporoskiej lub mieszkańca Zaporoża.

Podobnie jak Volkswagen Garbus w RFN, Polski Fiat 126p w Polsce, czy Trabant w NRD, radziecki Zaporożec miał być "samochodem dla ludu" - najtańszy radziecki samochód o ogromnej odporności na kiepskie drogi. Wszystkie samochody Zaporożec miały napęd na tylną oś i silnik chłodzony powietrzem (umieszczony z tyłu). Łącznie powstało niemal 3,5 miliona egzemplarzy tego pojazdu.

Wszystko zaczęło się od modelu ZAZ-965. Prace nad projektem małego popularnego samochodu rozpoczęto w 1956 w fabryce MZMA produkującej samochody Moskwicz. Prototyp powstał w 1957, początkowo oznaczony Moskwicz-444. Samochód był ogólnie wzorowany na włoskim Fiacie 600, przede wszystkim w zakresie ogólnego układu, podobnego nadwozia, przeniesienia napędu, zawieszenia tylnego i mechanizmu kierowniczego. W 1958 rząd radziecki zdecydował umieścić produkcję samochodu w nowo przestawionej na profil motoryzacyjny fabryce ZAZ, pod oznaczeniem ZAZ-965 Zaporożec. Dalszy rozwój był już prowadzony w ZAZie. Podstawowy model ZAZ-965 produkowano od listopada 1960 do 1963, zaś zmodernizowany model ZAZ-965A z mocniejszym silnikiem od listopada 1962 do maja 1969. Ogółem wyprodukowano ich 322.106.

Jedną z wad samochodu był bardzo mały bagażnik z przodu (0,1 m³), ograniczony kołem zapasowym i 30-litrowym zbiornikiem paliwa, dostępnym po otwarciu bagażnika. ZAZ-695 był jednak popularnym samochodem, dobrze dostosowanym do warunków eksploatacji, zwłaszcza kiepskich dróg gruntowych. Popularnie nazywany był gorbatyj, czyli garbaty. Produkowano także specjalne wersje dla inwalidów, ze zmodyfikowanym, głównie ręcznym sterowaniem - ZAZ-965B na bazie modelu bazowego i AB i AR na bazie ZAZ-965A. Ich wielkość produkcji dochodziła do 20% produkcji fabryki. Produkowano też samochody w lepiej wykończonej wersji eksportowej ZAZ-965AE, znanej także jako Jałta (wyróżniały ją m.in. boczne listwy, lusterko wsteczne na lewym błotniku i wyposażenie standardowe: radio i popielniczka).

Model ZAZ-966 wytwarzany był od listopada 1966 do końca 1972. Prototypy samochodu powstały już w 1961. Nadwozie przestało przypominać Fiata 600 - tym razem styliści wzorowali się na "pontonowym" nadwoziu samochodu Chevrolet Corvair, także z silnikiem z tyłu. Bazowy model otrzymał nowy silnik MeMZ-968 (pojemność wzrosła do 1197 cm³, moc podwyższono do 41KM), a nadwozie wyposażono w charakterystyczne wloty powietrza chłodzącego silnik po bokach, zwane "uszami"; stąd samochód popularnie nazywany był uszastyj. Podobnie, jak poprzednik, samochód miał duże możliwości pokonywania kiepskich dróg - lepsze od innych radzieckich samochodów osobowych, czemu sprzyjało niezależne zawieszenie, spory prześwit, brak wystających elementów podwozia, duże 13-calowe koła oraz korzystny rozkład obciążeń (60% na przednią oś). ZAZ-966 był nieco większy i wygodniejszy od modelu 965, z większym bagażnikiem dzięki innemu profilowi przedniej części nadwozia i przeniesieniu baku paliwa do tyłu. Znacząco wprawdzie wzrosła cena samochodu, lecz w porównaniu do np. Żiguli 2101 i tak wypadała korzystnie (ponad 2000 rubli mniej).

Nieco zmodernizowany model ZAZ-968 produkowany był od 1971 do 1978 roku. Widoczną zmianą była rezygnacja z chromowanej fałszywej kraty na ścianie czołowej, zamienionej przez chromowaną poziomą ozdobę. Oprócz drobnych zmian, zmodernizowano deskę rozdzielczą i ulepszono hamulce przednie, natomiast silnik pozostał ten sam MeMz-968. Od 1973 do 1980 produkowano wersję ZAZ-968A, dostosowaną do nowych standardów w dziedzinie bezpieczeństwa samochodów, która otrzymała m.in. bezpieczną kolumnę kierownicy i bardziej miękką deskę rozdzielczą z tworzywa sztucznego zamiast metalowej. Pod koniec 1974 roku wprowadzono drobne zmiany zewnętrzne, nowe siedzenia, dwuobwodowy układ hamulcowy. Wprowadzono także model z mocniejszym 45-konnym silnikiem. W roku 1978 wprowadzono model ZAZ-968M. Usunięto w nim wspomniane m.in. wystające wloty powietrza, zastępując je kratkami, wprowadzono zespolone lampy tylne, przednie lampy pozycyjne przeniesiono do kloszy reflektorów, zmieniono przednie kierunkowskazy. Produkcję zakończono 1 lipca 1994.

Chociaż Zaporożec nie był z gruntu przewidziany do wprowadzenia na polski rynek, to i tak na drogach PRLu znalazło się sporo przedstawicieli tego "gatunku", które dzisiaj są traktowane jak zabytki motoryzacji.

ZAZ-968M - najbardziej rozpoznawalny samochód osobowy z Ukrainy (fot. Kirill Borisenko, CC BY-SA 3.0)

Brak komentarzy :

Prześlij komentarz

Anonimowe komentarze nie będą akceptowane